از سوى چنگيزخان به عنوان تيول بلافصل تماما به باتو ، پسر و جانشين جوجى رسيد . « 1 » شايد بتوان دشت قپچاق را مركز مملكت او محسوب داشت ، با اين حال قلمرو وى سرزمين‌هاى واقع در شمال مسير سفلاى سير دريا ( سيحون ) و اطراف درياهاى آرال و خزر را - « هرجا كه لگدكوب سم‌هاى اسبان مغول گشته بود » - دربر مىگرفت ؛ سرزمين تحت حكومت او شامل دره‌هاى ولگا و دن و نيز برخى نواحى وسيع گسترده در شمال ساحل درياى سياه مىشد ؛ چنانچه به طرف شمال تا ماوراى يايك عليا ( يا رود اورال ) به داخل صربستان غربى امتداد مىيافت . اين تيول سلسله جوجى در حدود جنوب و جنوب شرقى با تيول چغتاى پسر دوم چنگيز هم‌مرز مىشد كه ماوراء النهر مركز آن عمدتا در ميان دو رودخانه سير دريا و آمو دريا ( جيحون ) قرار داشت ، اما در امتداد به سوى شمال شرقى ، رشته كوه‌ها و جلگه‌هاى واقع در آن سوى ساحل راست سيحون ، شرق دشت قپچاق و غرب درياچه‌هاى ايسىگول و آلانور را دربرمىگرفت . مملكت چغتاى در طرف شرق قسمت بزرگى از ناحيه‌اى را كه اكنون به تركستان چين ( يا شرقى ) معروف است و فرغانه ( يا خوقند ) و بدخشان را شامل مىشد ؛ در حالى كه از سوى غرب ، قندز ، بلخ ، و در وهله اول خراسان - سرزمينى كه در آن روزگار به طرف شرق تا ماوراى هرات و غزنى گسترده شده و جنوبش تا مكران كشيده مىشد - را دربرمىگرفت . شايد در ميان تيول‌هاى مذكور ، اين گسترده‌ترين تيول بوده و در داخل مرزهاى آن بيشترين تنوع قومى و قبيله‌اى و ناهمگون‌ترين شيوه‌هاى زندگى وجود داشته است . اين

--> لقب را به قوبلاى امپراتور مغول چين اختصاص داده است . سريول معنى خاقان را به معناى فعلى « خان خانان » آورده است ( ر . ك : ماركوپولو ، مقدمه ، صص 10 - 9 ، همچنين به دكتر ترين دلاكوپرى ) ed neirret . rd irepuocal ( در : 1888 rebmeced rof drocer latneiro dna nainolybab ، ( 1 ) . باتو پسر دوم جوجى بود . پسر ارشد وى « آورده » نام داشت . براى اطلاع بيشتر از تقسيم ممالك چنگيزى و احوال فرزندان او رجوع كنيد به جامع التواريخ تاليف خواجه رشيد الدين فضل الله ؛ تكملة الاخبار تاليف عبدى بيگ شيرازى ( نويدى ) به تصحيح دكتر عبد الحسين نوائى ؛ امپراتورى صحرانوردان تأليف رنه گروسه ، ترجمه عبد الحسين ميكده ؛ طبقات سلاطين اسلام تاليف لين پول ، ترجمه عباس اقبال ؛ سلسله‌هاى اسلامى تأليف كليفورد ادموند بوسورث ، ترجمه فريدون بدره‌اى ، تاريخ مغول در ايران تأليف برتولد اشبول ، ترجمه محمود ميرآفتاب ( م ) .